قوچان شهر تاریخ کهن ایران

فرهنگی -آخرین اخبارقوچان-رجال ومشاهیر -جذابترین ها درباره قوچان

شهرستان قوچان در تاریخچه تقسیمات کشوری و استانی

 

 

 

 

 

 

شهرستان قوچان

در تاریخچه تقسیمات کشوری و استانی

 

 

 

 

 

 

به کوشش موسی‌الرضا نظری


فهرست مطالب

 

عنوان

صفحه

سخنی با مسوولین

2

خراسان از آغاز تقسیمات کشوری تا پایان سال 1383 (چکیده‌ی گفتارها)

4-3

قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام- 1286 ه‍.ش (نخستین قانون مصوّب تقسیمات کشوری)

6-5

قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران- آبان‌ماه 1316 ه‍.ش (تقسیم کشور به 6 استان)

8-7

قانون اصلاح قانون تقسیمات کشور- دی‌ماه 1316 ه‍.ش (تقسیم کشور به 10 استان)

10-9

تقسیم استان خراسان (استان نهم) به 11 شهرستان (مصوّبات سال‌های 1316 تا 1329 ه‍.ش)

12-11

تقسیم استان خراسان به 12 شهرستان (سرشماری سال 1335)

13-12

تقسیم استان خراسان به 15 شهرستان (مصوّبه‌ی سال 1339- سرشماری سال 1345)

15-14

تقسیم استان خراسان به 17 شهرستان (مصوّبات سال‌های 1345 تا 1359)

17-15

مروری بر برخی قوانین و تعاریف تقسیمات کشوری

19-18

قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری- مصوّب سال 1362

                                                            (لزوم بازنگری و تجدیدنظر در قانون تقسیمات کشوری سال 1316)

20

نحوه شکل‌گیری و مصوّبات واحدهای تقسیمات کشوری بعد از قانون سال 1362

21

        الف- ایجاد دهستان‌های جدید در محدوده‌ی شهرستان قوچان

22

        ب – ایجاد بخش‌های جدید در شهرستان قوچان

23

        ج- ایجاد شهرستان‌های جدید در خراسان (مصوّبات سال‌های 69-1368)

24

ایجاد شهرستان‌های جدید در استان خراسان (سال‌های 1375 تا 1383)

25

خراسان شمالی از سال 1383 تا 1385

27-26

خراسان رضوی از سال 1383 تا 1385

28

خراسان جنوبی از سال 1383 تا 1385

29

آشنایی بیشتر با برخی مواد و تبصره‌های قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری 1362

37-30

 

 

سخنی با مسوولین:

 

مطالب این مختصر صرفاً جهت آشنایی مسوولین محترم شهرستان قوچان با سیر تحولات تقسیمات کشوری، استانی و واحدهای شهرستان قوچان (روستاها، دهستان‌ها و بخش‌ها) از منابع ذیل بدون هیچ موضع‌گیری و اظهارنظر فراهم و دسته‌بندی شده است تا مسوولین محترم شهرستان قوچان در برنامه‌ریزی آتیِ روستاها، دهستان‌ها و بخش‌های این شهرستان با آگاهی کامل گامی صحیح و هدفمند بردارند.

 

 

 

 

 

 

 

- سرگذشت تقسیمات کشوری، ج3 (خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی و خوزستان)، تألیف فاطمه فریدی مجید و نجمه ملک‌پور، ناشر: بنیاد ایران‌شناسی، چاپ اول، تهران 1388.

 

- مقاله‌ی «تقسیمات کشور» از غلامرضا ثاقب حسین‌پور، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره مسلسل 9، تابستان 1367.

 

- مقاله‌ی «تقسیمات کشوری استان خراسان» از غلامرضا ثاقب حسین‌پور، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، شماره مسلسل 21، تابستان 1370.

 

- جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری، تصحیح و تحقیق: رضا نقدی،‌بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ اول، مشهد 1390.
چکیده ی گفتارها

خراسان از آغاز تقسیمات کشوری تا پایان سال1383

خراسان همواره بخش بسیار مهمی از ایران بوده است.این منطقه براساس قانون مشروطه مصوب14ذیقعده ی1325یکی از ایالات چهارگانه ی کشور به حساب آمد.مطابق قانون آبان1316خراسان،«استان شمال شرق» را تشکیل داد و بااصلاح قانون در دی1316،این استان,با عنوان استان نهم از هفت شهرستان و36بخش تشکیل می شد.استان خراسان،از این پس در طول تاریخ یکصد ساله تغییرات اندکی به لحاظ تقسیمات کشوری به خود دید.

 

در سال1330استان نهم دارای11شهرستان,46بخش،179دهستان و6080 آبادی بود.

 

در سال1335که اولین سرشماری صورت گرفت14حوزه از خراسان بالای پنج هزارنفر جمعیت داشت.استان در این زمان6715آبادی داشت.

 

در تاریخ 21/2/1339 استان های کشور با اسامی اصلی و تاریخی خود نامیده شدند.نام استان نهم به استان خراسان تغییر یافت.

 

        براساس سرشماری سال 1345 استان خراسان شامل 15 شهرستان، 52 بخش، 198 دهستان و 11886 آبادی می شد.

 

این رقم در سال1355وبراساس سرشماری 1355 به 16 شهرستان، 52 بخش، 210 دهستان و8002آبادی دارای سکنه و806منطقه ی خالی از سکنه رسید.

 

براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن1365استان خراسان شامل 17 شهرستان، 53بخش،210دهستان و8165مناطق دارای سکنه و12091منطقه و مکان خالی از سکنه می شد.(تعداد بالای مناطق خالی از سکنه شامل مکان، مزرعه و آبادی در این سال قابل تأمل است)

 

بر اساس سلسله تابعیت عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری سال 1369 [که پیرو قانون بازنگری تقسیمات کشوری سال1362است]خراسان شامل 21 شهرستان، 67بخش، 208 دهستان بود.

 

در سال1375استان از23شهرستان،74بخش،234دهستان تشکیل می شد.

 

تا سال 1383 شهرستان های استان خراسان به29، بخش های آن به90 و تعداد دهستان‌های آن به269رسید.

 

تعداد بالای شهرستان ها،بخش ها و دهستان ها و از همه مهم تر وسعت سرزمینی این استان باعث شد تا در سال1383براساس قانون تقسیم استان خراسان، خراسان به سه استان خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند،خراسان رضوی به مرکزیت مشهد و خراسان شمالی به مرکزیت بجنورد تبدیل شد.(سرگذشت تقسیمات کشوری ایران،ج3،ص94)

 


قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام1286ه.ش

                                                            (نخستین قانون مصوّب تقسیمات کشوری)

 

پس از برقراری حکومت مشروطه،نخستین قانون مربوط به تقسیمات کشوری در14ذیقعده ی 1325ه.ق/27آذر1286ه.ش،در اولین دوره ی مجلس شورای ملی,با نام«قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام1» در433 ماده و دو ضمیمه با26ماده به تصویب رسید.براساس این قانون«مملکت محروسه ی ایران برای تسهیل امور سیاسی به ایالات و ولایات منقسم شد.»(سرگذشت تقسیمات کشوری ایران،ج3،ص33)

 

در این دوره ایران به چهار ایالت تقسیم می شود و خراسان به عنوان یکی از ایالات چهارگانه ی کشور(آذربایجان,کرمان و بلوچستان,فارس و بنادر, خراسان و سیستان) تعیین می گردد. از این زمان تا سال1316ه.ش ایران از حیث تقسیمات سیاسی به27قسمت که ازنظر وسعت،جمعیت و آب و هوا با یکدیگر متناسب نبودند,تقسیم شده بود.هر یک از آن قسمت ها بر حسب اهمیّت اداری, حکّامی داشتند.والی برای ایالت,حاکم برای ولایت،نایب الحکومه برای بلوک،والی ها از طرف شاه منصوب می شدند و مسئوول حکومت مرکزی بودند.حکام را وزارت داخله(وزارت کشور)معیّن می ساخت و نایب الحکومه ها از طرف والی و حکام تعیین می شدند(ثاقب حسین پور,1367,ص160و161)

 

در این که، اساس این تقسیم بندی چه بود و چه معیاری؛اعم از تمرکز زبانی،قومی، قبیله ای، فرهنگی،جمعیتی یا مساحت جغرافیایی، ملاک قرار داشت،نمی توان بدرستی اظهار نظر کرد. واقعیت این بود که کشور از نظر جغرافیایی،بر اساس تقسیم بندی تاریخی به چهار قسمت تقسیم می شد.(سرگذشت تقسیمات,ج3,ص34)

 

 

 

 

 

 

1. قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل حکام »ذیقعده1325،مادّه اول

در این تقسیم بندی خراسان و سیستان یکی از بخش های بیست و هفت گانه‌ی کشور بود که هیجده ولایت و چندین بلوک داشت(نقشه ی شماره ی1)براساس این تقسیم بندی قوچان یکی از ولایت های هجده گانه ی خراسان شامل بلوک سرولایت ، میان ولایت و شیروان(پایین ولایت )بود.

در این سالیان با وجود فراخی و گستردگی حکومت،عبدالرضاخان( شجاع الدوله) از حکومت قوچان بر اثر بی تجربگی و جوانی، ناامنی و هرج و مرج معزول شده است و در تهران به سر می برد.در غیاب او افرادی از سوی والی خراسان به حکومت قوچان گمارده شدند.(اترکنامه،1381،ص133)

 

 

 

 

 

 


قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران-آبان ماه1316ه.ش(تقسیم کشور به6استان)

مسلما قانون تشکیل ایالات و ولایات مصوب1286ه.ش ابهامات و نواقصی داشت و در خلال این سال ها تا1316ه.ش تقریبا تمام کسانی که مطالبی درباره ی وضعیت جغرافیای انسانی و سیاسی ایران نوشته اند،به این مهم اشاره کرده اند (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص34)

این ابهامات درباره ی تقسیم بندی های ایران تا سالیانی بعد از تصویب قانون مذکور همچنان باقی بود تا این که در شانزدهم آبان ماه1316ه.ش به دلیل نیاز کشور به تقسیم بندی های سیاسی و اداری و همچنین به منظور برقراری نظم،یکی ازمهم ترین  تقسیم بندی های کشور به تصویب می رسد و با برهم زدن تقسیمات پیشین،به جزئیات تقسیمات جدید کشوری می پردازد.«قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران»نخستین قانونی است که تقسیمات کشور را با عناوین استان،شهرستان،بخش و...مطرح می سازد و از آن  پس اصطلاحات ایالت ،ولایت ،بلوک و...کنار گذاشته می شود(همان،ص35)

در ماده ی اوّل این قانون با صراحت نام«کشور ایران»می آید.و مفاد آن چنین است:

«کشور ایران مطابق نقشه و صورت ضمیمه به شش استان و پنجاه شهرستان تقسیم می شود.هر استان مرکب از چند شهرستان و هر شهرستان مرکب از چند بخش و هربخش مرکب از چند دهستان و هر دهستان مرکب از چند قصبه و ده خواهد بود." 1

در ماده دوم این قانون و صورت ضمیمه ی آن نام چهل و نه شهرستان و شش استان به ترتیب ذیل آمده است:

1-استان شمال غرب؛متشکل از شهرستانهای خوی،رضائیه،مهاباد،تبریز،اردبیل، مراغه

2-استان غرب؛متشکل ازشهرستانهای:کردستان،گروس،کرمانشاهان،باوندپور،پشت کوه لرستان،بروجرد،همدان،ملایر،خرمشهر،آبادان،خوزستان،کهکیلویه

3-استان شمال؛متشکل از شهرستان های:گیلان،تنکابن،مازندران،گرگان،تهران، قزوین،قم وساوه،کاشان،اصفهان،عراق،گلپایگان و محلات،خمسه،سمنان ودامغان

4-استان جنوب:؛متشکل از شهرستان‌های: یزد، آباده، شیراز، اصطهبانات، جهرم، لنگه و لارستان، بوشهر، عباسی، کرمان، جیرفت

5-استان شمال شرق:؛متشکل از شهرستان های:مشهد،قوچان،سبزوار،تربت حیدریه،قائنات،فردوس،بجنورد،شاهرود ( که در اصلاحات بعدی حذف شد)

6-استان شش(مکران)؛در این زمان زیر مجموعه و شهرستانی برای استان مکران تعیین نشده است.

این قانون،با درج کامل واحدهای تقسیمات کشوری،ابهامات قانون سال1286ه.ش را رفع می کند و در آن،از نام استان به جای ایالت،شهرستان به جای ولایت،بخش به جای بلوک،و دهستان به جای ناحیه استفاده می شود. مواد 3 تا 9قانون مذکور نیز به عناوین صاحب منصبان هر واحد بدین شرح می‌پرداخت: «هر استان را یک نفر استاندار،هر شهرستان را یک نفر فرماندار و هر بخش را یک نفر بخشدار،هر دهستان را یک نفر دهدار و هر یک یا چندده را یک کدخدا اداره خواهند نمود(سرگذشت تقسیمات،3،ص35)

قانون مذکور تمامی مراکز شهرستان ها و بخش ها را مشخص،همچنین اختیاراتی را به وزارت داخله تفویض کرد.علاوه بر آن تقسیم بندی کاملا جغرافیایی آن باعث تغییراتی در ساختار و تعداد استان ها گردید.(همان،ص36)

استان خراسان در این تقسیم بندی با عنوان«استان شمال شرق»آمده است. شهرستان قوچان نیز در این تقسیم بندی(آبان ماه1316)منطقه ی وسیعی راشامل می شده  که از بخش های زیر تشکیل شده است:

1-سرولایت،میان ولایت،بام و صفی آباد

2-پایین ولایت(شیروان)،قوشخانه

3-درگز

4-کلات(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص52)

نظر به اهمّیتی که خبوشان(قوچان)از لحاظ استراتژیکی و مرزبندی های سیاسی دارد یکی از شهرستان های هفت گانه ی خراسان است.در این سالیان از شهرستان های مجاور،یعنی درگز(تاسال1329)شیروان و اسفراین (تاسال1339) نامی به میان نیست و شهرستان درگز و شیروان و بخش بام صفی آباد اسفراین جزو شهرستان قوچان است.

 

 

 

 

1-«قانون تقسیمات کشور و وظایف فرمانداران و بخشداران»مصوب شانزدهم آبان1316،ماده ی1

قانون اصلاح قانون تقسیمات کشور-19/10/1316 (تقسیم کشور به10استان)

فاصله های طولانی شهرستان ها با مراکز استان و تفاوت های فرهنگی و قبیله ای در این مسافت جغرافیایی از مسائل مهم و مورد بحث در تقسیم بندی آبان ماه1316بود.مسلماُتقسیم کشوری به وسعت ایران به چهار ایالت یا شش استان به طور حتم مشکلات خاصی را در ساختارهای اداری،نظامی،جمعیتی و...در پی داشت.

از این رو پاره ای از این اشکالات در قانون اصلاحی مصوَّب 19/10/1316 ه.ش با عنوان«قانون اصلاح قانون تقسیمات کشور»برطرف شد.طبق ماده اول و دوم آن«قانون تقسیمات کشور»مورخ16/08/1316بجز در تبصره های یک و دو ماده ی2ملغی و به جای آن،در دو ماده تقسیمات جدید مملکتی بدین شرح اعلان شد:«ماده اول:کشور ایران مطاق نقشه و صورت ضمیمه به10استان و 49شهرستان تقسیم می شود.هر استان مرکب از چند شهرستان و هر شهرستان مرکب از چند بخش و هر بخش مرکب از چند دهستان و هر دهستان مرکب از چند قصبه و ده خواهد بود.»در این قانون،به جای نام های جغرافیایی در قانون آبان ماه1316،از شماره های یک تا ده برای مشخص کردن استان ها استفاده شد.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص36)

با اصلاح قانون تقسیمات کشوری در دی ماه1316 وافزایش تعداد استان ها به ده استان،ساختار استان خراسان برخلاف بسیاری از استان ها حفظ شد و تنها نام و محدوده ی برخی شهرستان ها تغییر کرد.بر اساس این قانون خراسان،استان نهم کشور را تشکیل داد که شهرستان های آن عبارت بودند از:

بیرجند شامل بخش های بیرجند،درمیان،قاین و ماژان

بجنورد شامل بخش های اسفراین،بجنورد،مانه

تربت حیدری شامل بخش های تربت حیدری،خواف،سنگان،فیض آباد و کدکن

جویمند[گناباد]شامل بخش های بجستان،جویمند،طبس،فردوس و کاشمر

سبزوار شامل تکاب،جغتای،داورزن،سبزوار وصفی آباد

قوچان  شامل بخش های باجگیران،شیروان،قوچان،لطف آباد ومحمد آباد

مشهد  شامل بخش های

احمدآباد،ارداک،باخزر،زورآباد،سرخس،طرقبه،فریمان،کلات،مشهد و نیشابور (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص52)

 

در گزارشی به تاریخ 24/03/1318که از طرف وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه تهیه شده است،بخش ها و شهرستان های استان نهم به شرح زیر تعیین شده اند و از آن میان بخش های تابعه ی شهرستان قوچان عبارت اند از:باجگیران،شیروان،قوچان،لطف آباد و محمدآباد(درگز) ( سرگذشت تقسیمات،ج3،ص53)

                                                                                                                

«قانون اصلاح قانون تقسیمات کشور»(مصوَّب دی ماه1316)نیز به رغم پاره ای مشکلات،در محتوای خود چند نقص داشت:در نظر نگرفتن مسافات جغرافیایی بین شهرستان های تابعه یک استان،مشخص نبودن مرکز استان ها،و مبهم بودن نام استان ها و...از جمله نواقص این قانون به شمار می رفت.تقسیمات ده استانی که اساس آن تاچهار دهه حفظ گردید،مبنای تقسیم بندی های بعدی شد و با مشخص شدن زیر مجموعه ها و نیز افزودن چهار استان به تعداد استان ها، توانست بسیاری از ابهامات را رفع کند.

در این میان،برخی شهرستان ها به فرمانداری مستقل درجه ی یک تبدیل و مستقیماُ با وزارت کشور در ارتباط شدند.برخی از شهرستان ها نیز که ویژگی هایی برای مستقل بودن از استان ها داشتند و در عین حال،در سیستم های اداری تقسیمات کشوری نمی توانستند به عنوان استان قلمداد شوند،به فرمانداری کل تبدیل شدند.

در سال های بعد،تقریباُ تمامی فرمانداری های کل تبدیل به استان شدند،و در کل از میان49شهرستان10فرمانداری کل ایجاد شد.تا سال1355از فرمانداری های کل دیگر اثری نماند وهمگی به استان تبدیل شده بود.از سال1316بتدریج استان ها تجزیه شدند و تعداد استان های کشور،که شاخه هایی از ده استان سال1316بودند،به سی استان در سال1385رسید.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص36)

 

 

 

 

 

 


تقسیم استان خراسان(استان نهم)-به11شهرستان(مصوُّبات از سال1316تا1329ه.ش)

عمده ترن تغییرات تقسیمات کشوری استان نهم(خراسان)از سال1316تا سال 1329ه.ش ایجاد چهار شهرستان دیگر بود که مصوبات آنهابه ترتیب تاریخی چنین است

1- در تاریخ21/11/1320بر اساس تصویب نامه شماره ی 1308/16952، بخش نیشابور به شهرستان نیشابور تبدیل شد.

2-بخش کاشمر بر اساس تصویب نامه ی شماره ی5274مورخ 21/03/1321 از شهرستان گناباد مجزی و ضمیمه شهرستان تربت حیدریه شد.این بخش[کاشمر] در تاریخ 16/01/1323 طبق تصویب نامه ی شماره‌ی20از شهرستان تربت حیدریه جدا و به شهرستان تبدیل شد.

3-بر اساس نامه ی شماره ی15018مورخ 23/10/1323،بخش فردوس از شهرستان گناباد جدا و به شهرستان تبدیل شد.

4-طبق تصویب نامه ی شماره ی9734مورخ 01/06/1327 شهرستان جدیدی ایجاد شد.بر این اساس بخش درجز[درگز]به شهرستان درگز تبدیل شد.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص53)

پس از ایجاد شهرستان درگز به تبع آن بخش های مرکزی(محمدآباد)،لطف آباد،کلات،چاپشلو از حوزه ی شهرستان قوچان منتزع شدند و جزو بخش های شهرستان درگز قرار گرفتند.(ر.ک:سرگذشت تقسیمات،ج3،ص54)

با این وجود استان خراسان تا سال1329 دارای 11 شهرستان، 45 بخشداری، 180دهستان و6413آباذی بود.(رزم آرا،فرهنگ جغرافیایی ایران1329،ج9)شهرستان های استان بر اساس تقسیم بندی عبارت اند از: بجنورد، بیرجند، تربت حیدریه،دره گز، سبزوار، فردوس، قوچان، کاشمر، گناباد، مشهد، نیشابور(نقشه ی شماره ی2)

بخش های شهرستان قوچان در این تقسیم بندی عبارت اند از:

بخش باجگیران مشتمل بر دهستان های اوغاز،بیچرانلو،چیرستان وقوشخانه

بخش حومه  شامل دهستان های جعفرآباد،جعفرآباد فاروج،چری،خرق  دوغائی،دولتخانه،شهرکهنه،فاروج،کهنه فرود،مایوان،مزرج

بخش شیروان شامل دهستان های باغان،تکمران،دوین،زو ارم،زیارت،قل جق،گلیان و میلانلو( سرگذشت تقسیمات،ج3،ص55)

                                                                                                 

 

 

 

 

تقسیم استان خراسان به12شهرستان(سرشماری سال1335)

چنان که در نقشه ی تقسیمات کشوری سال1335(سرشماری سال1335،چاپ آبان ماه1340)دیده می شود،خراسان دارای 12شهرستان به نام های مشهد، قوچان، بجنورد، نیشابور، سبزوار، تربت جام، تربت حیدریه، کاشمر، گناباد، فردوس، طبس و بیرجند است (ثاقب حسین پور،1367،ص165)(نقشه ی شماره ی3).ظاهراَ در این سرشماری شهرستان درگز جزو شهرستان قوچان محسوب شده است.و تربت جام و طبس نیز به عدد شهرستان های پیشین(یازده)اضافه شده است(12=2+10=1-11)

طبق تصویب نامه ی شماره ی9046مورخ 21/02/1339به موجب ماده13قانون وظایف و اختیارات استانداران و فرمانداران مقرر شد استان های کشور که از سال1317به شماره نام گذاری شده بودند،از این پس به اسامی اصلی خود نامیده شوند و دولت مکلف شد با توجه به سوابق تاریخی نام استان ها و حوزه ی آن را تعیین نماید.بر اساس این تصویب نامه استان نهم به استان خراسان تغییر یافت.نکته ی در خور توجه این که این استان بر خلاف بسیاری از استان‌های ده گانه با اندکی تغییر تا سال1383ساختار خود را حفظ کرد(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص67)

 

 

 

 

 


تقسیم استان خراسان به 15شهرستان(مصوُّبه ی سال1339-سرشماری سال1345)

بر اساس تصویب نامه ی شماره8356مورخ 16/03/1339سه شهرستان ذر استان خراسان ایجاد شد:

1-شهرستان اسفراین     2-شهرستان طبس              3-شهرستان شیروان

بخش شیروان1 از شهرستان قوچان منتزع و مشتمل بر یک بخش به نام حومه به شهرستان تبدیل شد. (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص67))>نقشه ی شماره ی4)

در سرشماری عمومی 1345 نیز تعداد شهرتان های استان خراسان15 شهرستان لحاظ شدا است2 وشهرستان قوچان نیز شامل بخش های ذیل است:

بخش باجگیران مشتمل بر دهستان های اوغاز،بیچرانلو،جیرستان و قوشخانه

بخش حومه3 مشتمل بر دهستان های جعفرآباد سفلی،جعفرآباد علیا، چری، خرق، دوغائی، دولت خانه، شهرکهنه ،فاروج،کهنه فرود،مایوان ومزرج(فرهنگ آبادی های کشور،سرشماری1345،تهران،مرکز آمار ایران)

در این سرشماری دهستان شیرغان به دهستان های بخش مرکزی (حومه) افزوده شده است(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص71)

 

 

 

 

 

1-جدایی شیروان از قوچان از لحاظ استراتژیکی و حفاظت مرزهای کشور با توجه به مدخل و تنگه ی ورودی باجگیران کاری اشتباه و خطرآفرین است به طوری که«مطابق سندی به سال 1335ه.ق/1296ه.ش که با کلمات رمز نوشته شده است،پیشکار خراسان از عواقب جدایی شیروان از قوچان و ضمیمه شدن آن به بجنورد در خطاب به وزارت داخله اعلام نارضایتی کرده(س.ا.م.5502... 29.)و معتقد است این امر امنیت منطقه را مختل کرده است.وزیر داخله نیز در جواب با در نظر گرفتن مقتضیات و مصالح،این امر را چاره ای بر مسائل دانسته و بیان داشته است در صورت چاره جویی دیگر حکم الحاق شیروان به بجنورد لغو خواهد شد.

حال آن که بر اساس اسناد و مدارک پیشین و پس از این سند،شیروان همواره جزء قوچان بوده است.»

                                                                                                   (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص50)

2-در این سرشماری عمومی نفوس و مسکن نیز در سال1365که پس از تصویب قانون تقسیمات کشوری تیر ماه1362 صورت گرفته است،تغییری در عدد بخش ها و دهستان های قوچان مشاهده نمی گردد(فرهنگ آبادی های کشور،سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1365،تهران،مرکز آمار ایران)

3-به موجب این تصویب نامه ی شماره ی8088مورخ1355/03/31 عنوان بخش های حومه سراسر کشور به بخش مرکزی تغییر نام یافت و این اتفاق در خراسان نیز افتاد(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص70)

 

 

 

تقسیم استان خراسان به17شهرستان(مصوُّبات1345 تا1359)

از سال 1339 تا سال 1354 تغییراتی در محدوده ی بخش ها و شهرستان‌های خراسان حاصل نشد(تنها در سال1345 بخش کلات از شهرستان درگز منتزع و به شهرستان مشهد ملحق می گردد) تا این که بر اساس مصوُّبه ی شماره ی 29/10/1354-67368 هیأت وزیران بخش باخرز از شهرستان تربت جام منتزع و تبدیل به فرمانداری باخرز گردید.مجدداُ در مصوّبه ی شماره‌ی 3720-26/03/1359 شهرستان باخزر به نام شهرستان تایباد تغییر نام یافت. همچنین به موجب مصوبه ی شماره ی2461-27/11/1358 شورای انقلاب اسلامی بخش قاینات از شهرستان بیرجند منتزع و تبدیل به فرمانداری شد و به نام فرمانداری قاینات نامگذاری گردید.(نقشه ی شماره ی5)

در سال 1359 به موجب تصویب نامه ی شماره ی2964-02/04/1359 هیأت وزیران در محدوده ی دهستان بایگ شهرستان تربت حیدریه،بخش بایگ تأسیس شد.بدین ترتیب تا پایان سال 1359 استان خراسان دارای17شهرستان،53 بخش و210 دهستان گردید(ثاقب حسین پور،1367،صص 170و171)

گفتنی است به طوری که در ادامه(فصل بعد)خواهیم آورد این آمار و ارقام همچنان تا پایان سال1364 حفظ گردیده است.

بخش های شهرستان قوچان تا پایان سال1359 عبارت اند از:

بخش باجگیران:شامل دهستان های اوغاز،بیچرانلو،جیرستان و قوشخانه

بخش مرکزی:شامل دهستان های جعفرآباد سفلی،جعفرآباد علیا، چری، خرق، دوغائی، دولت خانه،شهرکهنه،شیرغان، فاروج، کهنه فرود، مایوان و مزرج(ثاقب،همان،صص173و174)

 

 

 

 

 

 

گفتنی است تقسیم بندی خراسان به17شهرستان،53 بخش و210 دهستان همچنان تا پایان سال1364 حفظ گردیده است(ثاقب حسین پور،1370،ص116)(>جدول شماره‌ی1)

 

 

جدول شماره ی 1-شهرستان ها و بخش های استان خراسان1 در سال1364

 

ردیف

شهرستان

تعداد بخش

نام بخش

1

اسفراین

2

بام و صفی‌آباد، مرکزی

2

بجنورد

4

جاجرم، راز و جرگلان، مانه و سملقان، مرکزی

3

بیرجند

4

خوسف، درمیان، مرکزی، نهبندان

4

تایباد

1

مرکزی

5

تربت‌جام

2

جنت آباد، مرکزی

6

تربت‌حیدریه

6

بایگ، خواف، رشتخوار، مه‌ولات، کرکی

7

درگز

4

مرکزی، چاپشلو، لطف‌آباد، مرکزی، نوخندان

8

سبزوار

4

جغتای، داورزن، ششتمد، مرکزی

9

شیروان

1

مرکزی

10

طبس

2

دست گردان، مرکزی

11

فردوس

3

بشرویه، سرایان، مرکزی

12

قاینات

1

مرکزی

13

قوچان

2

باجگیران، مرکزی

14

کاشمر

4

بردسکن، خلیل‌آباد، کوهسرخ، مرکزی

15

گناباد

2

بجستان، مرکزی

16

مشهد

7

احمدآباد، چناران، سرخس، طرقبه، فریمان، کلات، مرکزی

17

نیشابور

4

تخت جلگه، زبرخان، سرولایت، مرکزی

 

 

1ـ به نقل از:ثاقب حسین پور،غلام رضا،«تقسیمات کشوری استان خراسان»فصلنامه تحقیقات جغرافیایی،شماره مسلسل 21،تابستان1370)

 

مروری بر برخی قوانین و تعاریف تقسیمات کشوری

به رغم اشکالات مطرح شده درباره ی قانون 1316،تمامی تغییرات تقسیمات کشوری سال های بعد،به نوعی بسته و پیوسته به این قانون بود.

پس از قانون 1316،با ایجاد فرمانداری های کل و استان های متعدد از میان شهرستان های ده گانه،شهرستان ها و بخش ها و دهستان های زیادی شکل گرفتند؛چنان که تا سال1361،نام و نشانی از استان های ده گانه و تقسیم بندی های مختلف آن(اعم از شهرستان ها،بخش،و دهستان ها)باقی نمانده بود.با این حال،مفاهیم تقسیمات کشوری شامل استان،شهرستان،بخش و دهستان وده(قریه و روستا)همچنان پابرجا بود(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص40)

واحد فرمانداری کل تا سال های1355-1356در ساختار تقسیمات کشوری دیده می شود و سرانجام از سال1356 به بعد محو می شود.

مفاهیم، تقسیم بندی ها و تعاریف واحدهای تقسیمات کشوری بی هیچ تغییری حفظ و تنها دو واحد به تعاریف و واحدهای اولیه افزوده شده بود:فرمانداری کل1 وشهر2.واحد اول به مرور زمان حذف شد و واحد دوم رفته رفته در ساختار تقسیمات کوری اعتبار مانند سایر واحدها کسب کرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-امروزه بحث اختصاص«فرمانداری ویژه»به برخی شهرستان ها از جمله قوچان شاید دنباله ی همان بحثی باشد که گذشت و این را باید به فال نیک گرفت.در ادامه ی این گفتار در خواهیم یافت که آیا قوچان به همراه شهرستان های مجاور(درگز،فاروج،شیروان و سر ولایت)که روزگاری ولایت خبوشان را تشکیل می داده اند توانایی استان شدن را دارد یا نه؟

2-پدیدار شدن شهر به عنوان واحد تقسیمات کشوری خصوصاُ در تعاریف تقسیمات کشوری 1362 در بردارنده ی معانی جامعه شناسی،اقتصادی و فرهنگی است.افزایش جمعیت و بالا رفتن امکانات رفاه،خصوصاُ سیل عظیم،تبدیل یک یا چند روستا به شهر از دهه های چهل به بعد باعث شد تا تعریف این واحد در تعاریف تقسیمات کشور گنجانده شود(>قانون تقسیمات کشوری،سال1362)

 

 

اسامی استان های کشور از جمله اشکالات قانون 1316 بود.از همین رو،در سال1339(21/02/1339) قانونی با به عنوان «قانون راجع به وظایف و اختیارات استانداران، از تصویب مجلس سنا گذشت که در آن در چهارده ماده وظایف و اختیارات استانداران شرح داده شد و در ماده ی12 آن به حقِ برخورداری فرمانداری های کل فعلی نیز از این اختیارات اشاره گردید. در ماده‌ی مهم13 این قانون نیز درباره ی تغییر نام استان ها چنین آمده است:از تاریخ اجرای این قانون،استان ها به اسامی اصلی خود نامیده می شوند و دولت مکلّف است با توجه به شوابق تاریخی نام استان ها و حوزه ی آن را تعیین و اعلام نماید1.

بدین ترتیب،از این پس اسامی استان ها به اسامی تاریخی و اصلی تغییر یافت.نکته ای که در خصوص استان ها باید یادآور شویم آن است که استان های سال های1316 و1339 را نباید دقیقاَ همین استان های کنونی به شمار آورد؛چرا که نام استان بر چندین واحد شهرستان اطلاق می شود که بعدها برخی از این شهرستان ها،با جدا شدن از آن استان مادر،تشکیل استان مستقلی داده اند.   (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص40)

 

 

 

 

 

1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1-قانون وظایف و اختیارات استانداران مصوَّب1339/02/21

 

 

 

قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری-مصوُّب1362

                               (لزوم بازنگری و تجدید نظر در قانون تقسیمات کشوری سال 1316)

 

در سال های 1316 تا 1357 استان های زیادی شکل گرفتند.با گذشت چند دهه از تصویب قانون تقسیمات کشوری،بسیاری از تعاریف و ساختارها تغییر کرده بود و به رغم لوایح متعددی که در سا ل های1349،1345،1339،1330 و...مطرح و پیشنهاد شد،قانون تقسیمات کشوری با همان زوایا و ساختارهای قبلی باقی ماند.با پیروزی انقلاب و لزوم بازنگری به تمامی قوانین کشور،تقسیمات کشوری نیز نیاز به بازنگری،اصلاح یا ارائه ی قانون جدیدی داشت.

«قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری»مصوّب 15/04/1362 مجلس شورای اسلامی،پاسخی به نیازهای مردمی و اشکالات و ناکار آمدی های قانون 1316تقسیمات کشوری بود.1 در این قانون،با دو فصل«تعاریف»و«نظام تقسیمات کشوری»و برخی واحدها اضافه و برخی مفاهیم با تعاریف متفاوتی ارائه شدند(سرگذشت تقسیمات ،ج3،ص40)

آیین نامه ی اجرایی این قانون در سال1363 (شامل36ماده و27 تبصره از تصویب هیأت دولت گذشت و برا ی اجرا به وزارت کشور ابلاغ شد.در قانون مزبور هدف برقراری نظام مطلوب تقسیمات کشوری به منظور فراهم آوردن موجبات هماهنگی در فعالیت های مختلف سازمان ها و موئسسات دولتی،محلی و نهادهای انقلاب اسلامی در جهت اجرای سیاست عمومی دولت جمهوری اسلامی ایران اعلام شده است.

از ویژگی های بارز قانون ایجاد واحدهای تقسیماتی از واحد کوچک به بزرگتر می باشد. به این عبارت دهستان کوچکترین واحد تقسیماتی کشور است و از مجموع چند دهستان یک بخش و از چند بخش یک شهرستان و از چند شهرستان همجوار و همگن یک استان تشکیل می گردد.د ر ایجاد این واحدهای تقسیماتی شاخص های طبیعی از جمله حوضه ی آبریز،پستی و بلندی،آب و هوا،راه های ارتباطی با حفظ جهات سیاسی،اقتصادی،مسائل قومی و نژادی ملاک و ضابطه ی کار خواهد بود. (ثاقب حسین پور،1367،صص175،174)

طبق این قانون،کشور به روستا،دهستان،شهر،بخش،شهرستان و استان تقسیم می‌شود2 و از لحاظ نظام اداری،دهستان تابع بخش،بخش تابع شهرستان،شهرستان تابع استان و استان تابع تشکیلات مرکزی است.(چنان که مشاهده می شود،شهر نیز به تقسیمات کشوری افزوده شده است.)

1-در خصوص نیاز مردم به تغییرات در تقسیمات کشوری>جاوید شیرازی و دیگران،تقسیمات کشوری در ایران، پرسمان، تهران1382)

2-«قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری،مصوّب62/04/15،ماده ی1          3-همان،ماده ی12

نحوه ی شکل گیری و مصوُّبات واحدهای تقسیمات کشوری بعد از قانون سال1362

بعد از تصویب قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری در سال1363 توسط مجلس شورای اسلامی و آیین نامه ی اجرایی آن توسط هیأت دولت در سال1363 در آبان ماه همان سال،مطالعه و اجرای قانون مزبور در سطح استان خراسان توسط کارشناسان تقسیمات کشوری استانداری عملی شد.(ثاقب،1370،ص117)

در این جا محض نمونه نحوه ی شکل گیری واحدهای تقسیمات کشوری نظیر دهستان و بخش در شهرستان قوچان بررسی می شود و در بخش بعد به نحوه ی شکل گیری شهرستان های جدید در استان خراسان بعد از قانون مصوُّب سال1362(قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری)خواهیم پرداخت.علاوه بر تشکیل چهار شهرستان جدید در استان خراسان،18 بخش جدید دیگر نیز به بخش‌های قبلی افزوده شد و مجموع بخش های خراسان به  67واحد رسید(ثاقب،1370،ص132،ر.ک:جدول شماره ی5) بر همین اساس از مجموع 208 دهستان تصویبی در استان خراسان51 دهستان تابعیت بخش و شهرستانی یافتند.

ولی بقیه دهستان ها هر چند در محدوده ی شهرستان های قبلی استان بودند لیکن با توجّه به الحاقات و انتزاع های انجام شده تا تاریخ 21/06/1369 تابعیت مشخصی نداشتند. اما با توجه به مقتضیات قانونی و اداری و به منظور رفع نارسایی های موجود در تقسیمات کشوری سرانجام به موجب مصوُّبه ی شماره‌ی 84902/ت125 ک- 02/08/1369 تابعیت کلیه‌ی دهستان های تشکیل شده مشخص شده در نقشه ی ضمیمه ی نام شهرستان های استان خراسان به تفکیک نشان داده شده است.(ثاقب،همان،ص131)


الف-ایجاد دهستان های جدید در محدوده ی شهرستان قوچان

در سال1366تعداد155 دهستان در خراسان ایجاد شد(سرگذشت تقسیمات، ج3، ص76) در شهرستان قوچان نیز بر اساس تصویب نامه ی شماره‌ی 86176/ ت 867-15/10/1366 هیأت دولت نه دهستان با مختصات ذیل ایجاد شد(جدول شماره ی2)

    

     

جدول شماره2-مشخصات جغرافیایی دهستان های شهرستان قوچان1

 

ردیف

نام دهستان

مرکز دهستان

در محدوده شهرستان

وسعت تقریبی (کیلومتر مربع)

تعداد آبادی

1

خبوشان

تیتکانلو

قوچان

465

54

2

دوغایی

آلماجق

قوچان

1013

92

3

دولتخانه

امامقلی

قوچان

1284

69

4

سنگر

ینگی‌قلعه

قوچان

382

41

5

سودلانه

علی‌آباد

قوچان

625

59

6

شاه‌جهان

مایوان

قوچان

355

13

7

شیرین‌دره

مزرج

قوچان

657

45

8

فاروج

چری

قوچان

332

28

9

قوچان عتیق

شهرکهنه

قوچان

531

77

 

 

 

 

 

 

 

 

1- به نقل از:ثاقب حسین  پور،«تقسیمات کشوری استانخراسان»همان،صص125 و126

 

ب-ایجاد بخش های جدید در شهرستان قوچان و شیروان

موضوع تصویب نامه ی شماره ی119074/ت996 مورخ 02/12/1368 هیأت دولت تأسیس بخش های جدید در استان خراسان می باشد که از این میان دو بخش ذیل آورده می شود:

1- بخش فاروج به مرکزیت شهر فاروج شامل دهستان های خبوشان،شاه جهان، فاروج و سنگر تابع شهرستان قوچان

2-بخش سرحد به مرکزیت روستای لوجلی شامل دهستان های تکمران،جیرستان و قوشخانه تابع شهرستان قوچان (به نقل از:ثاقب،1370،ص130)

تصویب نامه ی شماره ی40166/ ت 41/ک مورخ 02/04/1369 نیز در بردارنده ی اصلاحات متعددی در شهرستان های استان است.

بر اساس مصوبه مذکور در شهرستان قوچان روستای خرق،آرمود آغاجی،شیرین دره،کلاته باغی از دهستان بام شهرستان اسفراین منتزع و به دهستان سنگر در شهرستان قوچان ملحق شد. (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص79)

بدین ترتیب شهرستان قوچان طبق تغییرات صورت گرفته تا سال1369 دارای سه بخش و نه دهستان گردید که عبارت اند از:

بخش باجگیران به مرکزیت شهر باجگیران شامل دهستان دولتخانه

بخش فاروج به مرکزیت شهر فاروج شامل دهستان های خبوشان، سنگر، شاه جهان و فاروج

بخش مرکزی به مرکزیت شهر قوچان شامل دهستان ها ی دوغایی،سودلانه،شیرین دره،قوچان عتیق1(ثاقب،1370،ص133) (سرگذشت تقسیمات کشوری    ج3  ص 80)

              


ج-ایجاد شهرستان های جدید در خراسان(مصوُّبات سال های69-1368)

همان طور که در فصل پیش بیان شد استان خراسان تا سال1364 دارای 17 شهرستان بوده و با توجه به مفاد ماده ی 7 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری در تعریف شهرستان گفته شده است«شهرستان واحدی از تقسیمات کشوری است متشکل از به هم پیوستن چند بخش همجوار که از نظر عوامل طبیعی،اجتماعی،اقتصادی،سیاسی و فرهنگی واحد متناسب و همگنی را به وجود آورده اند.» در این راستا با توجه به ضرورت های سیاسی،اجتماعی و رعایت ضوابط قانونی چهار شهرستان جدید بر تعداد شهرستان های استان اضافه شد و تعداد آن به 21 واحد رسید (جدول شماره ی3)(ثاقب،1370،ص130)

 

        جدول شماره ی3-شهرستان های جدید استان خراسان1در سال69-1368

 

ردیف

شهرستان

مرکز شهرستان

بخش

مرکز بخش

نام دهستان‌ها

1

سرخس

سرخس

مرزداران

روستای مزدآوند

پل خاتون، کل‌بی‌بی و مرزداران

مرکزی

شهر سرخس

تجن، خانگیران و سرخس

2

خواف

خواف

سنگان

روستای سنگان

پایین خواف و جلگه زوزن

مرکزی

شهر خواف

بالا خواف و میان خواف

3

چناران

چناران

گلبهار

روستان محسن‌آباد

بیزکی، درزآب و گلمکان

مرکزی

شهر چناران

چناران و رادکان

4

نهبندان

نهبندان

شوسف

روستای شوسف

شوسف و عربخانه

مرکزی

شهر نهبندان

بندان، میغان و نه

1-مصوُّبات.ر.ک:ثاقب حسین پور،تقسیمات کشوری استان خراسان،همان،ص131

ایجاد شهرستان های جدید در استان خراسان(سال های1375 تا1383)

بر اساس سرشماری سال 1375 استان خراسان شامل 23 شهرستان بوده است(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص83)شهرستان های برد اسکن و فریمان پس از تغییراتی که در این سالیان صورت گرفت،ایجاد شدند(نقشه ی شماره ی6)

استان خراسان تا سال 1377 با ایجاد شهرستان جاجرم دارای 24 شهرستان،77 بخش و60شهر بوده است.

در شهرستان بجنورد بر اساس تصویب نامه ی شماره ی 58694/ت 22027ه، مورخ 21/12/1379 تغییراتی صورت گرفت که در نهایت منجر به ایجاد شهرستان مانه و سملقان شد(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص89)

بر اساس تصویب نامه ی شماره ی 12380/ت25503ک مورخ 22/03/1381 نیز شهرستان رشتخوار از میان تغییراتی در شهرستان تربت حیدریه ایجاد شد(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص89)

در سال 1382 شهرستان های کلات،سربیشه و خلیل آباد،در سال1383 شهرستان فاروج ایجاد شد.

در تابستان همین سال اتفاق مهمی در تقسیم خراسان افتاد و استان های خراسان شمالی،خراسان رضوی و خراسان جنوبی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. در سال 1384 نیز شهرستان های فیض آباد و سرایان به تصویب رسیدند.1

 

1- پایگاه اطلاع رسانی وزارت کشور،به نقل از:جغرافیا و نفوس خراسان در عصر ناصری،تصحیح و تحقیق؛رضا نقدی بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی،چاپ اول،مشهد1390،صص24 و25

قانون تقسیم استان خراسان به سه استان(سال1383)

طی نامه ی[قانون]شماره ی18294 مورخ 17/03/1383 مجلس شورای اسلامی استان خراسان به سه استان خراسان شمالی،خراسان جنوبی،خراسان رضوی تقسیم گردید:

استان خراسان شمالی  به مرکزیت بجنورد شامل شهرستان های اسفراین، بجنورد، جاجرم، شیروان،مانه و سملقان و بخش های تابعه و بخش فاروج منتزع از شهرستان قوچان[که بعداَ شهرستان شد]

استان خراسان جنوبی  به مرکزیت بیرجند شامل شهرستان های بیرجند، سربیشه، نهبندان و بخش سرایان منتزع از شهرستان فردوس و بخش های تابعه

استان خراسان رضوی به مرکزیت مشهد شامل شهرستان های برد اسکن، تایباد، تربت جام،تربت حیدریه،چناران،خلیل آباد، خواف، رشتخوار، سبزوار،سرخس،فردوس(به استثنای بخش سرایان)،فریمان،قائن، قوچان(به استثنای بخش فاروج)، کاشمر، کلات،گناباد، مشهد، نیشابور و بخش های تابعه  (سرگذشت تقسیمات،ج3،ص91)

 

خراسان شمالی از سال1383 تا 1385

استان خراسان شمالی در سال 1383 با پنج شهرستان ایجاد شد.با ایجاد شهرستان فاروج تعداد شهرستان های استان خراسان شمالی در سال 1385 به شش،بخش ها به شانزده و دهستان ها به چهل و یک رسید.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص55)

طبق قانون شماره ی 18294 مورخ 17/03/1383 مجلس شورای اسلامی به مرکزیت بجنورد شامل شهرستان های اسفراین، بجنورد، جاجرم، شیروان، مانه و سملقان و بخش های تابعه و بخش فاروج منتزع از شهرستان قوچان در استان خراسان رضوی ایجاد شد.

بخش فاروج که در تقسیم خراسان از آن به عنوان یک بخش در استان خراسان شمالی یاد شده هم زمان با تأسیس استان های خراسان شمالی  خراسان رضوی و خراسان جنوبی به شهرستان تبدیل شد.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص414)

بر اساس تصویب نامه ی شماره ی 13808/ت30786ه، در تاریخ 20/03/1383 شهرستان فاروج به مرکزیت فاروج از ترکیب بخش های مرکزی به مرکزیت شهر فاروج شامل دهستان های فاروج،سنگر و شاه جهان و بخش خبوشان از ترکیب دهستان های تیتکانلو و حصار در استان خراسان تأسیس شد [پیشنهاد این تصویب نامه به قبل از سال1383 و تقسیم استان خراسان باز می‌گردد]

استان خراسان شمالی به مرکزیت شهر بجنورد از شمال با کشور ترکمنستان،از شرق و جنوب با استان خراسان رضوی،از جنوب غربی با استان سمنان و از غرب با استان گلستان هم مرز است.این استان در سال1385[سال گزارش از6شهرستان به نام های اسفراین،بجنورد،جاجرم،شیروان،فاروج و مانه وسملقان تشکیل شده که در مجموع متشکل از 16 بخش و 41 دهستان است(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص413)

 

 

 

 

 

 


خراسان رضوی از سال1383 تا1385

طبق قانون شماره ی18294 مورخ 17/03/1383 مجلس شورای اسلامی(قانون تقسیم استان خراسان) خراسان رضوی به مرکزیت شهر مشهد شامل شهرستان‌های برد اسکن، تایباد، تربت جام، تربت حیدریه، چناران، خلیل آباد، خواف، درگز، رشتخوار، سبزوار،سرخس، فردوس (به استثنای بخش سرایان)، فریمان، قائن[ قائنات]،قوچان (به استثنای بخش فاروج)، کلات، گناباد، مشهد تشکیل شد.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص404)

استان خراسان رضوی به مرکزیت مشهد از شمال با کشور ترکمنستان،از شمال غرب با استان خراسان شمالی،از غرب با استان سمنان،از جنوب غربی با استان یزد،از جنوب با استان خراسان جنوبی و از شرق با کشور افغانستان هم مرز است؛این استان در سال1385[سال گزارش]از19 شهرستان به نام های بردسکن،تایباد،تربت جام،تربت حیدریه،چناران،خلیل آباد،خواف، درگز  رشتخوار،سبزوار،سرخس،فریمان،قوچان،کاشمر،کلات،گناباد،مشهد،مه ولایت، نیشابور تشکیل شد و در مجموع دارای63 بخش و154 دهستان است.0

 

 

 


خراسان جنوبی از سال1383 تا1385

طبق قانون شماره ی 18294 مورخ 17/03/1383 مجلس شورای اسلامی(قانون تقسیم خراسان)استان خراسان به مرکزیت بیرند مشتمل بر شهرستان های بیرجند،سر بیشه،نهبندان،،و بخش سرایان(منتزع از شهرستان فردوس) و بخش های تابعه ایجاد شد. پس ازقانون تأسیس خراسان جنوبی،در اولین تصویب نامه شهرستان قائنات به خراسان جنوبی پیوست و سایر تغییرات صورت گرفت(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص398)

استان خراسان جنوبی به مرکزیت بیرجند در شرق ایران واقع است.این استان از شمال با استان خراسان رضوی،از شرق با کشور افغانستان،از جنوب با استان سیستان و بلوچستان،از جنوب غربی با استان کرمان و از غرب با استان یزد هم مرز است.این استان در سال1385[سال گزارش] از هفت شهرستان به نام های بیرجند،در میان،سرایان،سربیشه،فردوس،قائنات،نهبندان و18 بخش و 47دهستان تشکیل شده است.(سرگذشت تقسیمات،ج3،ص397)